گزارش اختصاصی فرهنگخانه :آزاده صالحی خبرنگار ادبیات سامانه فرهنگخانه: موضوع هدفمند شدن یارانه ها،مبحثی است که طی روزهای اخیر با زمزمه های زیادی درحوزه نشر توام شده است.هفته گذشته،نایب رییس شرکت تعاونی صنف چاپخانه داران خبر از افزایش بهای انواع کاغذ و مقوا داد و نسبت به توقف فعالیت واحدهای چاپی در آستانه شب عید هشدار داد.

میر یونس جعفری گفته بود از روزهای میانی دی ماه،قیمت هر کیلو مقوای پشت طوسی از هفتصد و پنجاه تومان به هزار و دویست تومان رسید.این درحالی بود که حاجی آخوندیان رییس اتحادیه کاغذ و مقوای تهران در واکنش به این خبر اعلام کرد که فروشندگان کاغذ و مقوا و اعضای اتحادیه تغییر خاصی در قیمت‌هایشان اعمال نکرده‌اند و اطلاعاتی که آقای جعفری ارائه کرده، ارتباطی به صنف ما ندارد.این اخبار ما را بر آن داشت تا با ناشران درباره پیامدهای هدفمند شدن یارانه ها بر حوزه نشر به گفت وگو بنشینیم.

ناپدید در سبد خانوار
وحدت رهروان مدیرانتشارات "میترا" از جمله ناشرانی است که معتقد است: صرف نظر از قطع یارانه کاغذ طی سال های اخیر،بی تردید هدفمند شدن یارانه ها به گران تر شدن کتاب و حذف آن از سبد کالای خانواده منجر می شود.در واقع،وقتی مردم با قبض های برق و آب و گاز مواجه می شوند،دردرجه  نخست تصمیم می گیرند به سراغ مسائل ضروری زندگی خود بروند تا به خریداری کتاب بپردازند.به این صورت است که کتاب ناخودآگاه از سبد کالای مردم کنار گذاشته می شود و دیگر در ردیف الویت ها جای نخواهد گرفت.این را هم باید درنظر گرفت که وقتی قیمت گلاسه و کاغذ افزایش یابد،به همان نسبت قیمت صحافی نیز بالا می رود و برروی دیگر مراتب نشر نیز تاثیر می گذارد.

مشکلی به نام کتاب های مانده در انبار
رهروان اضافه کرد: درحال حاضر بعضی از ناشران با مشکل دیگری به نام کتاب های موجود در انبار نیز مواجه هستند.این ها کتاب هایی هستند که با تعرفه قدیم و پیش از تصویب قانون هدفمند شدن یارانه ها منتشر شده اند.اما امروز اگر بخواهیم به عرضه آنها با همان قیمت بپردازیم با ضرر مساوی می شود و درعین حال نمی توانیم قیمت آنها را براساس تعرفه های جدید افزایش دهیم.تصور می کنم در نظر گرفتن سوبسیدهایی برای محصولات فرهنگی چون کتاب،امری ضروری است و امیدوارم سیاست گذاران دولتی بتوانند دراین امر،قدم هایی بردارند.

این ناشر در پاسخ به این سوال که فکر می کنید قیمت کتاب در ماه های آینده چقدر افزایش یابد گفت: درحال حاضر قیمت دقیق گلاسه را ندارم و نمی توانم پاسخ صحیحی به این مسئله بدهم.درعین حال باید منتظر ارسال قبض های آب و برق و گاز شد و بعد از آن،قیمت کتاب را تخمین زد.اما فکر می کنم این قیمت می تواند تا حدود بیست درصد افزایش یابد.

مسئله ای که زمان آن را مشخص می کند
رییس دانا مدیر انتشارات "نگاه" نیز براین باوراست: کاغذ که ماده اصلی تولید کتاب است،چند سالی می شود که بدون احتساب یارانه و به صورت آزاد به کشور وارد و توزیع می شود و قیمت آن به مرور افزایش می یابد.اما طبیعی است که با افزایش قیمت سوخت و حمل و نقل،قیمت کتاب نیز به خودی خود بالا میرود.اما این که تبعات هدفمند شدن یارانه ها بر حوزه نشر چه خواهد بود،مسئله ای است که گذشت زمان آن را مشخص خواهد کرد.

دیگر کتاب درالویت قرار نمی گیرد
احمد طهوری یکی دیگر از دست اندرکاران انتشارات ققنوس است.او با بیان این که هدفمند شدن یارانه ها،مشخصا بر قیمت کتاب تاثیر می گذارد خاطر نشان می کند: تصور می کنم تحولاتی که قراراست درحوزه نشر از پس این قانون صورت گیرد،تدریجی است.ببینید من انتشارات ققنوس را مثال میزنم و می گویم این نشر و چند ناشر دیگر مدت دوسال است که سهمیه کاغذ دولتی ندارد و از کاغذ آزاد استفاده می کند.تیراژ هم که بحثی قدیمی است.ما همیشه با فقر تیراژ کتاب روبه رو بوده ایم.درواقع،وجود تیراژهای هزارتایی فعلی برای چنین جمعیتی یک فاجعه به شمارمیرود.طبیعی است که در بحث هدفمند کردن یارانه ها،اولین ترکش ها همان افزایش قیمت کتاب هاست.درواقع،این خوراک وسایر مایحتاج زندگی است که در الویت قرار می گیرد نه کتاب.

بخرم یا نخرم؟
یکی ازدست اندکارارن نشر "ماهی" نیز با اشاره به این که مسلما هدفمند شدن یارانه ها در حوزه نشر دارای تاثیراتی خواهد بود تاکید کرد: کاغذی که باید از بنادر جنوب ترخیص شود و به دست ناشر برسد،با گران شدن گازوئیل،دستخوش تحولات زیادی می شود.به اضافه این ها،مواردی چون مرکب و...نیز یک درصد گران شده است.این نشان می دهد که از این به بعد،پشت جلد کتاب ها نیز به فراخور هزینه های جانبی چاپ،شاهد قیمت بیشتر و تیراژ کمتری خواهیم بود.از طرفی،طبقه متوسطی که علیرغم تمام مشکلات اقتصادی به خرید کتاب گرایش دارد باید خود را با چنین شرایطی وفق دهد.آنچه مسلم است آن است که کتاب دیگر جزو مایحتاج پایه ای مردم نخواهد بود و در درجات چندم قرار خواهد گرفت.به بیان ساده تر،کتاب در ردیف اقلامی دسته بندی می شود که خریدار با خود فکر می کند آیا الان واجب است که چنین کالایی را خریداری کنم یا نه؟ و همین سوال تا حدودی حوزه نشر را در کما فرو می برد.زیرا با ریزش مخاطب،افت تیراژ و سایر مسائل دست به گریبان می شود.

ایجاد نوسان در خرید و فروش
محسن یگانه کاری مدیر اجرایی انجمن ناشران کتاب کودک و نوجوان نیز از جمله افرادی است که عقیده دارد،قضاوت کردن درباره چنین موضوعی درحال حاضر خیلی زود به نظر میرسد.او می گوید: تبعاتی که این جا و آن جا درباره آن صحبت می شود،تبعاتی استدلالی است.اما واقعیت این است که وجود چنین تحولی به بازار شوک وارد می کند و به نفروختن فروشنده منجر می شود.فرض کنید کتابی با خرید یک ماه قبل و قیمت یک ماه قبل در چنین بازار بلاتکلیفی نمی تواند آینده مشخصی برای فروش موفق داشته باشد و اصولا با یک نوع نوسان در خرید و فروش روبه رو می شود.

کتاب هیچ وقت در سبد کالای خانواده نبوده است
مدیر اجرایی انجمن ناشران کتاب کودک ونوجوان اضافه می کند:می توان گفت از این به بعد،قیمت کتاب براساس قانون عرضه و تقاضا پیش میرود.درحال حاضر،کاغذ برای ترخیص شدن نیازمند هزینه حمل ونقل است.حمل ونقل نیازمند سوخت کافی است و همین طور باقی مراحل نشر نیز تحت الشعاع قرار می گیرند.فعلا قیمت همه مراحلی که به اجمال به آن اشاره کردم بیست درصد افزایش داشته است.در برآوردهایی که نسبت به قیمت کتاب ارائه شده است نیز مسلما شاهد افزایش این بیست درصد خواهیم بود.برخی دراین میان می گویند با این اوصاف،کتاب از سبد خانوار حذف می شود.درحالی که یک واقعیت وجود دارد و آن این که کتاب هیچ وقت در سبد کالای خانواده نبوده است.اما ممکن است،هدفمند شدن یارانه ها به این مسئله ختم شود که کتابخوان هایی که نمی توانند کتاب بخرند به امکانات عمومی مانند کتابخانه ها روی بیاورند.به هرحال،هنوز سیاست فعالی در انجمن دراین راستا اتخاذ نشده و ما هم طبعا،تابع تغییرات حوزه نشر خواهیم بود.

هدفمندی یارانه ها پدیده ای اقتصادی است
حامد میرزا بابایی که یکی از ناشران فعال در حوزه نشر بین الملل به شمار میرود هم می گوید:تمام اصناف دارای سه حلقه تولید،مصرف و فروش هستند.اما درحوزه نشر،این سه حلقه به چهار حلقه تولید،توزیع،فروش ومصرف می رسد.درگذشته،یارانه به حلقه توزیع تزریق می شد و کاغذ به شکل یارانه ای در اختیار ناشر قرار می گرفت و ناشر به تولید کتاب با هزینه اندک می پرداخت.همزمان با این روند،یارانه به حلقه مصرف نیز تزریق میشد.این یارانه ها را عمدتا بن های کتابی تشکیل می دادند که در نمایشگاه های کتاب توزیع می شد و یا دردسترس دانشجویان و یا در ابعاد بین المللی درقالب ارض دراختیار مصرف کننده قرار می گرفت.بعدها بخش تولید از میان برداشته شد و کمک هایی به تولید کننده صورت گرفت.

وی با بیان این که هدفمندی یارانه ها به عنوان پدیده ای اقتصادی قلمداد می شود اضافه کرد: به نظر می رسد هدف وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی از هدفمند کردن یارانه ها این بوده است که بتواند به نوعی کالایی چون کتاب را به شکل فرهنگی تقسیم کند.امروز اتفاقی که دارد می افتد این است که پول به سمت وسوی حلقه مصرفی برمی گردد اما با یک خط تولید و سیاست های فرهنگی.نکته ای که دراین میان وجود دارد،تعلق نگرفتن یارانه به حلقه توزیع و فروش است.درحالی که ضرورت دارد یارانه به بخش توزیع و فروش برسد.اگر توزیع کتاب به شکل همگن صورت گیرد،فروشنده کتاب به فروشنده کالایی پرسود مبدل می شود.راه حلی هم که برای این مسئله وجود دارد این است که بودجه ای برای تسهیلات فروش ایجاد شود.

پست کتاب رایگان شود
معافیت مالی و بیمه ای کتابفروشان،تعرفه های گاز و برق برای ناشران از جمله مواردی است که حاجی بابایی به برشمردن آنها در جهت تقویت فروش کتاب اشاره کرد و افزود: از این رهگذر،هدفمندی یارانه ها درحوزه کتاب باید یارانه ای باشد که به بخش تولید تزریق شود و به حوزه فروش و توزیع نیز منتقل شود.برای این کار نیز می توان با تسهیلات بخشی به زیرساخت های کتاب،چنین مسیری را هموار کرد.به عنوان مثال ما هم مانند سایر کشورهای جهان،مقوله پست کتاب را رایگان کنیم.به ویژه در شهرستان ها.این کار می تواند با تعدد خریدارکتاب توام شود.