فرهنگخانه: محمد بهارلو؛ نويسنده و منتقد؛ كه زبان و شيوه ى ترجمه  را مهم ترين اصل در اشاعه ى يك اثر ادبى در عرصه جهانى مى داند در گفت وگو با خبرنگار ايلنا افزود: اصلى  ترين عاملى كه نويسندگان ايرانى براى جهانى شدن به آن نياز دارند ولى عجالتاً از آن محرومند؛ كيفيت مناسب و اعلاى زبان ترجمه است. متأسفانه ترجمه هايى كه از آثار نويسندگان ايرانى شده  است عموماً فاقد حساسيت ها و ملاحظات زبانى است و غالباً از الگوهاى سياسى و معيارهاى زبان رسانه اى و گزارشى در آن ها استفاده شده است.

بهارلو با اشاره به تنها ترجمه ى موفق از ادبيات داستانى ايران، يعنى «بوف كور» صادق هدايت، گفت: گمان مى كنم در طول اين  سال ها ترجمه ى «بوف كور» به زبان فرانسه يك استثنا باشد، و پس از شصت سالى كه از اين ترجمه توسط روژه لسكو مى گذرد ظاهراً هنوز هم سنگى براى آن نمى توان يافت. ترجمه هاى ديگر «بوف كور» به زبان هاى ديگر، ازجمله به زبان هاى انگليسى و هلندى و نروژى، از روى همين روايت فرانسوى يا براساس آن صورت گرفته است.
به همين جهت بود كه اين داستان به سرعت نظر روشن فكران و ادبا را گرفت، و آندره برتون، پيش قراول سوررئاليست ها، «بوف كور» را يكى از بيست شاه كار ادبى جهان ناميد. بهارلو درباره ى ترجمه ى رمان «زوال كلنل» نيز اظهار داشت: به نظر مى رسد همين مشكل كم وبيش براى رمان محمود دولت آبادى نيز پيش آمده باشد، يعنى مترجم ايرانى اين رمان را ترجمه كرده كه، على رغم اقامت طولانى در محيط آلمانى زبان و نيز زحمتى كه در ترجمه رمان بر خود هموار كرده، ظاهراً نتوانسته ساختار و ظرايف اين زبان را به آلمانى منتقل كند. البته ترجمه ى انگليسى آن كار مترجمى انگليسى است كه با زبان فارسى آشناست.
درنظر داشته باشيم كه دولت آبادى سبك و سياق خاصى در نوشتن دارد، و به ويژه در زبان گفتار ـ گفت و گوى آدم ها ـ از زبان زنده ى جارى در دهان مردم كه آميخته با اصطلاح و امثال ساير است استفاده مى كند، و ترجمه همچو زبانى از كسى برمى آيد كه زيرو بم ها و سايه روشن هاى زبان مبدأ و مقصد را به خوبى بشناسد. در ترجمه واژه ها فقط برگردانده و ترجمه نمى شوند بلكه آن ها مكانى تازه مى يابند، يعنى در زمينه اى ديگر و جهانى ديگر قرار مى گيرند. بهارلو درباره ى هاروكى موراكامى، نويسنده ى مشهور و موفق ژاپنى، كه او نيز در جايزه ى بوكر آسيايى نامزد دريافت جايزه بود، توضيح داد: موراكامى يك نويسنده ى حرفه اى  است، كه آثارش را به زبان مادرى اش مى نويسد، و اگرچه خودش زبان انگليسى مى داند اما در نهادى كه به او تعلق دارد از مترجمان و مشاوران حرفه اى براى ترجمه آثارش مدد مى گيرد. اين نشان مى دهد كه جهت و جاى ترجمه تا چه حد براى اين نويسنده ژاپنى مهم است، و به هيچ وجه نمى توان اين تمهيدات يا ملاحظات را در كيفيت ترجمه و بازتاب آثار او به زبان هاى ديگر ناديده گرفت.
وى در پاسخ به اين سؤال كه درنهايت چه راه كارى مى تواند ادبيات ما را درمعرض جهانى شدن قرار بدهد، گفت: خيال مى كنم دو راه بيش تر دراختيار ما نباشد؛ يا اين كه نويسندگان ما به زبان هاى زنده ى جهان دست پيدا كنند و قادر باشند به آن زبان ها بنويسند و يا اين كه مترجمانى، ترجيحاً با مشورت خود نويسندگان، آثار را ترجمه كنند كه زبان مبدأ و مقصد را به خوبى بشناسند. طبيعى است كه يك متن را نمى توان مثل عكس برگردان روى كاغذ برگرداند، زيرا ترجمه يك كار هنرى يا آفرينشى است. نويسنده رمان «عروس نيل» با تأكيد بر لزوم بهره گيرى از ويراستار هاى حرفه اى و كاربلد خاطر نشان كرد: يكى از مهم ترين در روند نگارش و ترجمه ى يك متن ادبى ويرايش است؛ يعنى متن نهايى بايد در اختيار يك ويراستار سبك دست قرار بگيرد تا آن را از زوائد كلمات بپيرايد. اصولاً آگاهى به زبان همان آگاهى به معناست. اين منتقد در ادامه داستان معروف «وقتى از عشق حرف مى زنيم از چى حرف مى زنيم» نوشته ى ريموند كارور را مثال زد و گفت: ويراستار اين داستان، گوردن ليش، ويرايشى اساسى بر آن اعمال كرد كه منجر به باز نويسى نزديك به شصت درصد از متن شد. ويراستار حتى اسم داستان را هم، كه «تازه كارها» نام داشت، تغيير داد.
او درواقع متن تراشيده و پيراسته اى از روايت كارور استخراج كرد. وى با انتقاد از تلقى رايج از جريان ويرايش در ايران اضافه كرد: در اين جا اغلب فكر مى كنند كه ويراستار كارش كم كردن يا اضافه كردن مشتى ويرگول به متن است؛ البته اگر اين كار را هم درست  و درمان بلد باشند. حال آن كه ويراستار و طبعاً پيش از او نويسنده قبل از آن كه فكر كنند نشانه هاى سجاوندى يا واژه ها را چه گونه به كار ببرند بايد بياموزند آن ها به ما چه مى گويند. بهارلو كه معتقد است اگر نويسندگان و مترجمان ما اين معضلات را از پيش پاى خود بردارند راه جهانى شدن را بر خود هموار خواهند كرد با مثال آوردن از ادبيات كشورهاى لاتين افزود: نويسندگان امريكاى لاتين طى سال هاى اخير توانسته اند جايگاه شايان  توجهى براى خود در سطح جهان دست و پا كنند.